Hıfzı Topuz’la bir öğleden sonra... (1)

Topuz, “Gazetecilik eğitiminde benim de rolüm olduğu için mutluyum”

Topuz, “Gazetecilik eğitiminde benim de rolüm olduğu için mutluyum”

İstanbul, 1923... Türkiye’de özellikle basın alanında yaptığı çalışmalarla önderlik edecek, dönemin neredeyse tüm sanat ve edebiyat çevresiyle dostluk geliştirecek, bu anıları daha sonra kitaplaştıracak bir duayen dünyaya gelir. Bir yandan anneannesinin annesi “Meyyâle”nin hikâyesi ve “Son Osmanlılar” gibi kitaplarla Osmanlı’ya uzanan Topuz, bir yandan da dost edindiği Nazım Hikmet, Sabahattin Ali, Fikret Mualla, Avni Arbaş gibi sanatçılarla dönemine ışık tutacaktır. Anlatımında sadeliği benimseyen ve bunu mesleğiyle bağdaştıran bir röportaj ustasının röportajını yazmak güç olsa da, Topuz’un samimi anlatımının bu yazıya ilham olmasını diliyorum.

İstanbul, 1923... Türkiye’de özellikle basın alanında yaptığı çalışmalarla önderlik edecek, dönemin neredeyse tüm sanat ve edebiyat çevresiyle dostluk geliştirecek, bu anıları daha sonra kitaplaştıracak bir duayen dünyaya gelir. Bir yandan anneannesinin annesi “Meyyâle”nin hikâyesi ve “Son Osmanlılar” gibi kitaplarla Osmanlı’ya uzanan Topuz, bir yandan da dost edindiği Nazım Hikmet, Sabahattin Ali, Fikret Mualla, Avni Arbaş gibi sanatçılarla dönemine ışık tutacaktır. Anlatımında sadeliği benimseyen ve bunu mesleğiyle bağdaştıran bir röportaj ustasının röportajını yazmak güç olsa da, Topuz’un samimi anlatımının bu yazıya ilham olmasını diliyorum.

Öğrencilik yıllarında Akşam gazetesinde önce istihbarat şefi, sonra yazı işleri müdürü olan Topuz, aynı zamanda İstanbul Gazeteciler Sendikası’nın da kurucuları arasında yer alarak, başkanlığında da bulunur. 1959 yılından 1983 yılına kadar Paris’te UNESCO Genel Merkezi’nde “Özgür Haber Dolaşımı” şefi olarak çalışarak, Uluslararası gazetecilik örgütleri arasında mesleki işbirliği, basın ahlakı, gazetecilik eğitimi ve gazetecilerin korunması projelerini yönetir. Afrika ülkelerinde, Hindistan’da, Filipinler’de gazetecilik eğitimi seminerleri düzenleyen Topuz, Kara Afrika’da kırsal basın projesini oluşturur.

Türkiye’de iletişim araştırmalarının öncülüğüne yapan Topuz, 1962 yılında o zamanki adıyla Basın-Yayın Yüksekokulu olan Ankara Üniversitesi İletişim Fakültesi’nin kuruluşu için Paris’te, UNESCO merkezinde ilk projeleri hazırlar. TRT’de 1974 ve 1975 yılları arasında Radyolardan Sorumlu Genel Müdür Yardımcılığı’nda bulunan Topuz, 1986’da İletişim Araştırmaları Derneği (İLAD)’ı kurar. Vatan, Milliyet ve Cumhuriyet gazeteleri ile çeşitli dergilerde diziler ve inceleme yazıları yazan Topuz, Anadolu Üniversitesi, Galatasaray ve İstanbul Üniversiteleri iletişim fakültelerinde basın, radyo-televizyon tarihi, uluslararası iletişim ve siyasal iletişim dersleri verdi.

Üretkenlikle geçen yıllarına onlarca kitabı da ekleyen Topuz’un hikâyesini kendi ağzından dinleyelim...

“Asgari ücret 90 liraydı ve ben 20 lirayla işe başladım”

Hıfzı Topuz, eğitim ve iş hayatını şöyle anlatıyor:

Hıfzı Topuz, eğitim ve iş hayatını şöyle anlatıyor:

Fakat bir ara işsiz kaldım ve Strasbourg’a gittim, orada uluslararası gazetecilik eğitim merkezi vardı ve 1957’de ilk açılışına gidince, bu müthiş hoşuma gitti. Orada iki ay kaldım ve Strasbourg Üniversitesi’nde doktoraya başladım. Türkiye’ye döndüm, bir yıl sonra tekrar gittim ve Strasbourg artık evim gibiydi. İki yüksek lisans, bir doktora yaptım. Gazeteyle işim kalmayınca, UNESCO’da da bir yer olduğunu öğrenince adaylığımı koydum ve 80 aday içinden ben kazandım. İşim, gazetecilik eğitimi üzerineydi.”

UNESCO çalışmaları

Topuz, Afrika’da gazetecillik eğitimini geliştirmek için seminer ve kurslar düzenlemeye başlar, bir yıl Kongo’da kaldır. “Kongo’da tek gazeteci yoktu, kimsenin deneyimi yoktu, tüm Kongo’yu seminerle dolaştım ve gazeteci olabilecek isimleri seçtik, onlarla çalıştık. Uzun yıllar da iletişimimi sürdürdüm” diyor.

UNESCO’daki amçalarının bölgesel eğitim merkezleri kurmak olduğunu belirten Topuz, birinci merkezi Senegal’in başkenti Dakar, ikincisini ise Ekvador’un başkenti Kito’da kurduklarını, ancak Arap ülkeleri için yapmak istedikleri çalışmayı gerçekleştiremediklerini kaydediyor.

Topuz şunları anlatıyor:

“Uzakdoğu, Filipinler, Hindistan, Çin, Avrupa... Dolaşmadığımız yer kalmadı. Günümüzdeki gazetecilik eğitimi oralara bu şekilde yerleşti. Biz bu işi ele aldığımızda, Strasbourg’da özel bir gazetecilik okulu vardı ama geçerliliği pek yoktu. Fakat Ren şehrinde papazların açtığı bir gazetecilik okulu daha önemliydi, bu iş dünya çapında ele alındıktan sonra her üniversitede eğitim merkezleri açılmaya başlandı.

“Uzakdoğu, Filipinler, Hindistan, Çin, Avrupa... Dolaşmadığımız yer kalmadı. Günümüzdeki gazetecilik eğitimi oralara bu şekilde yerleşti. Biz bu işi ele aldığımızda, Strasbourg’da özel bir gazetecilik okulu vardı ama geçerliliği pek yoktu. Fakat Ren şehrinde papazların açtığı bir gazetecilik okulu daha önemliydi, bu iş dünya çapında ele alındıktan sonra her üniversitede eğitim merkezleri açılmaya başlandı.

“İnsanın yeteneği yoksa, gazeteci olamaz”

Topuz, gazeteciliğin bir yetenek meselesi olduğunu ancak bunun kültürle ve bilgiyle beslenmesi gerektiğine vurgu yapıyor. Topuz, “Gazetecilik zorla olmaz, insanın yeteneği yoksa, gazeteci olamaz ama onu kültür ve bilgiyle beslemek için de yetenekli insanları okutmak lazım. Bunlar birbirini tamamlayan şeyler” diyor.

Topuz, gazeteciliğin bir yetenek meselesi olduğunu ancak bunun kültürle ve bilgiyle beslenmesi gerektiğine vurgu yapıyor. Topuz, “Gazetecilik zorla olmaz, insanın yeteneği yoksa, gazeteci olamaz ama onu kültür ve bilgiyle beslemek için de yetenekli insanları okutmak lazım. Bunlar birbirini tamamlayan şeyler” diyor.

Topuz, Türkiye’de gazetecilik eğitimine ilişkin şunları söylüyor:

“O dönem, çekirdekten yetişenlerin çoğu becerilikli insanlardı ama yazı yazmasını bilmiyorlardı. İlk kez İstanbul’da İktisat Fakültesi içinde yüksek gazetecilik okulu gibi bir yer açıldı. Mesleki bir okuldu ama hoca yoktu. Prof. Orhan Tuna müdürlüğe getirilince beni çağırdı, ben de ders vermeye başladım. Ders veren gazetecilerin verileri hemen tükeniyordu, ‘Hıfzı Bey, nereden kitap bulsak da anlatsak bu işleri?’ diye sorarlardı, yardım ederdim, UNESCO’ya gidip gelirken kitap getirirdim. Okul açılınca diploması olmayan gazeteciler oraya yazıldılar ve sadece gazeteteciler de değil, polisler de yazıldı. Sonra Ankara’da açılan Basın Yayın Meslek Yüksekokulu ise hep iftihar ettiğim bir okul oldu. UNESCO’da olmam, Ankara’daki okula katkı sağlamıştı çünkü Ankara’ya imtiyazda bulundum.

UNESCO’da 25 yıl çalıştıktan sora, 60 yaşında emekli olunca ‘Döneceğim’ dedim. Benim yerime kimsenin olmadığını, devam etmemi istediklerini söylediler. Fakat ben kararımı vermiştim. İsmail Cem’i tanıyan Ercan isimli arkadaşım ‘Bir gazete çıkaralım, başına da sen geç’ dedi ama kabul etmedim.

UNESCO’da 25 yıl çalıştıktan sora, 60 yaşında emekli olunca ‘Döneceğim’ dedim. Benim yerime kimsenin olmadığını, devam etmemi istediklerini söylediler. Fakat ben kararımı vermiştim. İsmail Cem’i tanıyan Ercan isimli arkadaşım ‘Bir gazete çıkaralım, başına da sen geç’ dedi ama kabul etmedim.