Tanzanyalı Albert’ın Ankara güncesi

Kimariyo’nun kabilesi, “Sakın geleneklerimizi unutma ve beyaz bir kızla gelme”

Tanzanyalı Albert Kimariyo, 2011 yılında burs kazanarak gelmiş Türkiye’ye. Ankara Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği bölümünde okuyan Kimariyo’nun yurt dışına ilk çıkışı da Türkiye ile olmuş. Kültürü, dili, dini ve insanları ile kendi ülkesinden çok farklı olan Türkiye’ye zaman içinde alışan ve çok seven Kimariyo, bu sürede Türkçe kadar çekirdek yemeyi de, “Ankara’nın Bağları” şarkısını da, yemekleri de öğrenmiş ama mantı ile yıldızı bir türlü barışmamış. Konuşurken gözlerinin içi gülen Kimariyo ile Türkiye’de yaşadıklarını, “yabancı” bir gözle ülkemizi nasıl gördüğünü konuştuk. Sohbet ettikçe, iki insanı birbirine bağlayan özelliklerin dil, ten rengi ya da din değil, sevgi ve anlayış gibi insanlığın ortak değerleri olduğunu bir kez daha anladım.

Türkiye ile arasındaki mesafe uçakla yedi saat olan bir ülke Tanzanya... Albert Kimariyo’nun anlattıklarından yola çıkarsam, tek katlı evlerin olduğu, her şehirde iki kabilenin bulunduğu, fakir ama mutlu insanların ülkesi Tanzanya... “En büyük binamız, sizin Sabancı yurdunuz kadar, ara sıra geçen uçakları fark etmemeniz imkansızdır, cami, kilise ve büyücünün bulunduğu yer yan yanadır. Kola ve Fanta içmek ancak bayramlarda mümkündür. Biz şiddet göstermeyiz, dans ederiz...” Bu cümleler, Tanzayalı Albert’ın nasıl bir kültürden geldiğini de, insancıllığını da açıklamaya yetiyor aslında...

Tanzanya’da liseyi bitirip üniversiteye gidene kadar geçen altı aylık sürede, genç nüfus internet üzerinden burs verme imkanı olan yerleri araştırmaya başlar ve başka ülkelere gidebilmenin hayalini kurarmış. 2011 yılında, bu gençlerden biri olan Albert da internet üzerinden araştırma yaparken Türkiye’yi bulmuş ve burs kazanarak buraya gelmiş. Ne Türkiye ne de Türkçe’ye dair bir şey bilen Albert, akrabalarının verdiği cep harçlığı ve ülkesine göre çok büyük bir paraya tekabül eden 800 dolarlık uçak biletini de patronunun vermesiyle Türkiye’ye gelebilmiş. Gelmeden önce toplanan ve Albert’a öğütler veren kabile üyeleri, “Arap bir ülkeye gidiyorsun, sana uyuşturucu içirip canlı bomba yapabilirler dikkat et. Geleneklerimizi sakın unutma ve sakın yanında beyaz bir kızla gelme” demişler.

Türkiye’de ilk olarak İstanbul’a gelen Albert, bu hiç bilmediği ülkede gördüğü “parlak”lığa şaşırmış. Aktarmalı uçağı ile Ankara’ya hareket eden Albert, AŞTİ’den CEPA’ya kadar 60 lira para ödemiş taksiciye. Albert, “Dili bilmiyorsun, hiçbir şeyi bilmiyorsun, bizim ülkemizde de taksi var ama beyaz renkte. Taksi, taksidir diyerek derdimi anlattım ama beni dolandırdığını çok sonra öğrendim” diyor.

İlk yıl dil kursuna giden Albert, yurtta kalıyormuş ve arkadaşları da daha çok Afrika’dan gelen öğrencilermiş. Kursun ardından her bir öğrenci başka bir şehrin üniversitesine gidince yalnız kalan Albert, Türk arkadaşlarıyla daha çok vakit geçirmeye başlamış. Dil konusunda ilk yıl çok zorluk çeken Albert, “Hem dile ve kültüre yabancıydım hem de bana haksızlık yapılsa bile sineye çekmek zorundaydım. Bir kavgaya karışsam bursum kesilirdi ve bu nedenle ülkeme dönseydim, akrabalarım beni dışlardı. Teksin ve bazı şeylere katlanmak zorundasın. Zamanla ‘aman, boş ver’ demeyi öğrendim. Türkçeyi öğrenmeye başlayınca hayatım da kolaylaşmaya başladı. Türkçe zor bir dil ama kursta kuralları öğrettiler. Bir de ‘Sen Hristiyan mısın, Müslüman mısın?’ diye soruyorlardı. Benim ülkemde öyle bir ayrım yoktu ki… Cami, kilise ve büyücünün yeri yan yanadır. Üç dinin din adamlarını sohbet ederken görebilirsiniz” diyor.

“Sınıf arkadaşlarım beni benimsediler”

Albert, kendisine sataşan ya da ayrımcılık yapanların sokaktan insanlar olduğunu, okulunda ise ayrımcılığa uğramadığını şu sözlerle anlatıyor, “Sınıfta tek siyah bendim ve beni hemen sahiplenmeye başladılar. Mesela ben sınıfa girmeden önce hoca Türkçe ders anlatırken, ben girince, ‘Albert’ımız geldi’ diyor ve İngilizce anlatmaya başlıyordu. Arkadaşlarım çok tatlı insanlardı ve ayrımcılığa uğramadım. Sokakta tanımadığım insanlar, ‘Na’ber zenci? Na’pıyon şıpıdık?’ diye laf atabiliyordu.”

Albert, Türkçe öğrenirken yaşadığı zorluklar hakkında da şunları söylüyor, “Mesela karıştırdığım kelimeler var; ‘amuda kalmak’ örneğin… Ben onu ‘umuda kalkmak’ diye söylüyordum. Çünkü ‘amuda kalkmak’, aklıma ‘Ahmet’e kalkmayı’ getiriyordu ve anlam veremiyordum, hâlâ söylerken düşünüyorum. Şiveler de zordu, kursta bize ‘gelecek misiniz? Gidelim mi?’ diye öğretildi ama insanlar ‘gelecen mi? gidek mi?’ diyorlardı ve bunu kafamda oturtmam zaman aldı. Mesela Çorumlular ‘kolay gele’ diyor. Türkçe öğrenmek için ilk yıl ülkeme gitmedim, yaz okuluna kaldım. Sonra çalışmaya başlayınca da maddi imkânlarım el vermedi. Türkiye’de Kütahya, Antalya, Alanya ve Bodrum’a gittim. Ülkeme ancak kısa süreliğine beşinci yılımda gidebildim.”

“Ispanağa yoğurt konur mu?”

Türkiye’de çok sigara içilmesi, ilk zamanlar sigara kullanmayan Albert’a çok garip gelmiş ama sonra kendisi de sigaraya başlamış. İki ülkenin yemek kültürünün çok farklı olduğunu kaydeden Albert, esprili bir dille bu durumu şöyle anlatıyor:

“Ben mantının nasıl bir yemek olduğunu hâlâ çözemedim ve sevemedim. Et mi yiyorum, hamur mu yiyorum belli değil. Türk mutfağı çok zengin ama bazı yönlerine alışamadım. Mesela ıspanağa yoğurt koyulur mu? Biz onu kavurur, üstüne de et koyarız. Burada yoğurt konuluyor ve Afrika’dan gelen çoğu insan bu duruma alışamıyor. Yurtta yemek konurken, bir bakıyorum ıspanağın üstüne yoğurt koymuşlar, ‘ben yiyemem’ deyince, ‘Türk usulü bu’ diyorlardı. Ama asıl farklılık, porsiyonlarınız çok küçük gerçekten. Bizim orada kocaman bir masaya, çok büyük tepsiye pilav, üstüne kuru fasulye, ıspanak ve et konulur. Elle, kalabalık bir sofrada yenir. Burada ise küçük porsiyonlarla doymak çok zor, söyleyince ‘ekmekle ye’ dediler. Ben zeytin, peyniri ilk defa burada yedim ve bizim kahvaltımızda bunlar yoktur. En lüks kahvaltımız yumurta pişirmektir ve siz o yumurtayı yapınca, komşu kokusunu alır.

Kırmızı eti çok tüketiriz ama tavuk ve yumurta lükstür, sadece bayramlarda yiyebiliriz. Kola ve Fanta da lükstür, onlar da bayramda kasayla alınır ve bu bizim için bir şölendir. Tanzanya’nın en çok yemeklerini özlüyorum. Bizde farklı dinlerin insanları bayramlarda diğer dinden olanlara yemek dağıtırlar, bir kasa kola dağıtırlar, biz de onlar için aynı şeyi yaparız. Bir de sizin çekirdeğiniz… Anlam veremiyordum, ‘ye bak çok güzel, muhabbete iyi gider’ dediler ve bir ayda çekirdek yemeye de alıştım.

“Biz şiddet göstermeyiz, dans ederiz”

Tanzanya’nın insanlarını da çok özlediğini söyleyen Albert, Tanzanyalıların çok sıcakkanlı olduklarını belirtiyor. Çok fakir bir ülke olduklarını ama buna rağmen çok da mutlu olduklarını ifade eden Albert şöyle konuşuyor:

“Yemek bulamadığı için aç ama hâlâ ‘mutluyum’ diyor insanlar. Bir lafımız vardır, ‘en çok yarım saat aç kalabilirsin’ diye. Çünkü yarım saat sonra, vücut o açlığa alışır, hem o kadar büyük tepsilerde yemek yiyoruz, biraz da aç kalalım, yağlarımızı yakalım’ derler. Güney Afrikalılar İngiliz sömürgesini kovarken savaşmadılar, dans ettiler. Mesela burada insanlar polise taş atıyor, polis de onlara gaz atıyor ya, biz asla şiddet kullanmayız, dans ederiz. Mesela çocuğu siyah adam tarafından öldürülen adam bile dans ederek karşı koyar, davullarla, eteklerle maymun gibi dans ede ede şiddeti kovarız.”

Albert Kimariyo ülkesine dair şu bilgileri de veriyor:

“Mesela bizim büyük fabrikalarımız yoktur, komşumuz Kenya’da var ama. Bizim ülkemizde yetişen ürünleri biz başka ülkelere veriyoruz, orada işleniyor ve daha pahalıya onlardan satın alıyoruz. Hem sömürge nedeniyle hem de bizi yönetenler yüzünden ülkemiz fakir. Mesela ülkemize yol yapılsın diye Çin iki trilyon para veriyorsa, yönetici onun çoğunu kendisi için ayırıyor ve 100 milyonu ile yol yapıyor. Tanzanya’da şehirler kalabalıklaştıkça bölünür. Bizim kabilemiz, kızlarının güzelliği ile meşhurdur, o yüzden dışarıdan biriyle evlenmelerine müsaade edilmez. Sokuma diye bir kabile ise ilginç bir âdete sahiptir. Orada bir kadın kocasından dayak yemezse, kocasının onu sevmediğini düşünür ve kayın pederine şikâyet eder. O kabileden evlenmek istersen, büyüklerin, ‘göze alabiliyor musun? Senden sürekli dayak bekler karın, bu riski göze alabiliyor musun?’ der. Sizin aksinize, bizde evlenebilmek için önce kadının hamile kalması gerekir.”

Henüz 21 yaşındayken Türkiye’ye gelmek üzere hazırlanan Albert’a, tüm kabile toplanarak öğüt verir, “Geleneklerimizi sakın unutma ve sakın beyaz bir kızla gelme.” Albert’ın hayatında beyaz bir kız olur mu bilinmez ama geldiği ülkenin güzel yanlarını kişiliğinde yansıtmayı iyi bilen Kimariyo, bir dünya vatandaşı olarak adlandırılabilecek kadar önyargılardan arınmış ve gülümsemenin en güzel iletişim yolu olduğunu çözmüş.