Mogan’da doğdu, dünyaya mâl oldu
Hulusi Gürpınar: “Sevgi Çiçeği”nin babası
Bundan çok uzun yıllar önce Mogan Gölü’nün iki yakasında birbirine sevdalı iki genç varmış. Efsane olmuş aşkların kaderidir ya hani, bu iki sevdalı da birbirine kavuşamamış ama aşkları, dünyada sadece Mogan’da yetişen bir nazlı çiçeğin doğmasına vesile olmuş; Sevgi Çiçeği’ne… Bu nadide çiçek, bugün dünyanın her yerinden pek çok fotoğrafçıya, gazeteciye ve doğa sevdalısına ilham oluyor. Onu Mogan’ın simgesi haline getirmek için yıllarca emek veren ve “Sevgi Çiçeği’nin babası” olarak anılan Hulusi Gürpınar’la bu çiçeğin hikâyesini ve Sevgi Çiçeği’ne adanmış yılların serüvenini konuştuk
Bir zamanlar Mogan’da Kocadonlu adında çok nüfuzlu ve çok kibirli bir ağa vardır. Varlıklı oluşuyla ve evlatlarıyla gurur duyan ağanın en küçük oğlu ise Mehmet’tir. Babası, Mehmet’e çobanların sürülerinin bakımını verir. O tarihlerde verimli yeşilliği ve sulak alanı ile göl kenarı ideal bir otlaktır. Burada sürün için kaval çalarak bekleyen Mehmet, bir gün karşı kıyıdan bir başka kaval sesi duyuverir. Kavalı çalan, karşı taraftaki Hacılar Köyü’nün fakir çobanının kızı Zeynep’tir. Birbirini görmeyen iki genç, zaman içinde kaval çalarak birbirleriyle anlaşmaya başlar ve gel zaman git zaman Mehmet bu kişiyle tanışmak ister. Bir bahar günü soyunur, göle girer ve karşı tarafa vardığında, dünyalar güzeli Zeynep ile karşılaşır. Görür görmez birbirlerine sevdalanan iki genç, artık sık sık görüşecek ve birbirlerini görmedikleri zamanlarda da yine kavallarını konuşturacaklardır. Mehmet’in de diğer kardeşleri gibi evlenmesi isteyen ailesi, onu sıkıştırınca, Mehmet de Zeynep’i ailesine anlatır. Fakat kibirli ağa, oğluna kendi kızlarını vermek için sıraya giren ağalar dururken, fakir bir çoban kızının gelini olmasına istekli değildir. Kabul etmez ve çobanı da aşağılar.
Bunun üzerine iki âşık da yemeden içmeden kesilirler ama Mehmet, Zeynep’i görmek için gitmeye devam eder. Derken sonbaharla birlikte soğuklar gelir, üzüntüye bir de üşütme eklenince ikisi de vereme yakalanır. Kışın zorlu şartlarında hastalıklarına rağmen görüşmeye devam iki genç, baharla birlikte çayırlarına geri dönerler ama ne çare ki ikisi de çok halsizidir. Kaval çalarak bir süre daha birbirleriyle anlaşırlar ama bir süre sonra Mehmet dayanamaz ve kan kusarak ölür, bir ay sonra da Zeynep… İşte iki âşığın kan kusarak öldüğü bu iki yakada bir güzel çiçek açar; Sevgi Çiçeği…
Şimdi Mehmet’in mezar taşlarının kalıntılarının olduğu yer, halk tarafından türbe olarak kabul edilir ve Sevgi Çiçeği’nin babası Hulusi Gürpınar’ın çocukken hatırladığı bir duruma kaynaklık eder. Eskiden hayvanlar için çaresi olmayan şarbon ve şap gibi hastalıklara tutulan sürüler, bu türbenin olduğu yere getirilir ve burada yedirilip içirildikten sonra iyileştiklerine inanılırmış. Bu nedenle çiçeğin bir diğer adı da “Türbe Çiçeği” olarak biliniyor. Aynı zamanda güneş ışınlarına göre rengi değiştiği için “yanardöner”, sevgiyi ifade ettiği için “peygamber çiçeği” ve Zeynep’in hikâyesini de anlattığı için “gelin düğmesi” de deniliyor. En kapsayıcı ad olan “Sevgi Çiçeği” ise bugün dünyada da bilinen ismi olarak kabule diliyor. “Bir aşktır Sevgi Çiçeği, bir kere gören bırakamaz” diyen Gürpınar, çiçeğin bilimsel adının da “Cyanustchihat cheffii” olduğunu ve 1800’lü yıllarda aynı isimli Rus bir diplomat tarafından keşfedildiğini aktarıyor.
Eskiden çuvalla toplanan çiçekler, şimdi var olma mücadelesi veriyor
Ankaralı Gürpınar, Gölbaşı’nın üç yüz nüfuslu hâlini de görmüş. O küçücük yerleşimdeki yemyeşil tarlalar, Gürpınar ve arkadaşlarının oyun alanı olmuş ve kendi ifadesiyle “O tarlalarda Sevgi Çiçeği’nin peşinde koşarak” büyümüş. Baharda başını kaldıran Sevgi Çiçeği’ni, o zamanlar çuvallarla topladıklarını ifade eden Gürpınar, şunları söylüyor:
“Sevgi Çiçeği’nin en yoğun olduğu aylar, sevginin de en yoğun olduğu aylardır. Benim çocukluğumda o kadar çoktu ki… Tarlaların içinde, ekinlerin arasında onları toplar getirirdik, taç yapar kızlara verirdik. Kızlar da bizlere verirdi. Mesela Anneler Günü’nde Kızılay’da demet demet satılırdı. Fakat biz o zamanlar bu çiçeğin her yerde yetişen bir tür olduğunu sanıyorduk. Durumun böyle olmadığını yaş ilerledikçe, bilgiye ulaştıkça gördük. Meğer bu çiçek dünyada başka yerde yetişmiyormuş. Zaman içinde, Gölbaşı’nın nüfusu arttıkça, yapılaşma, binalar derken Sevgi Çiçeği için uygun olan yerler de kaybolmuş oldu. Bir de Sevgi Çiçeği tek yıllık bir bitkidir ve eskiden o alanlar sürekli ekildiği için sürülürdü. Dolayısıyla çok yıllık bitkilerin, Sevgi Çiçeği’ni yerinden etme gibi bir durumu yoktu. Oysa artık ekilmeyen yerler olduklarından, çok yıllık bitkiler gelişip, yayıldıkları için bu çiçeğin çoğalma şansı olmuyor. Yıllarca burada görev yapan yöneticilere bunları anlattık ama ilk önce çer- çöp gözüyle baktılar ve ilgilenmediler. İkna ettiğimizde ise tayin zamanları geldi. Ne zaman ki, Sevgi Çiçeği’nden sadece üç kök kaldı, işte o zaman harekete geçildi.”
Üç kök görünce ağladım
Torunlarının ismini dâhi, Sevgi Çiçeği’nin hikâyesinden etkilenerek “Mehmet” ve “Zeynep” koyan Gürpınar, Ankara’ya gelen pek çok turistin bu çiçeği görmek istediğini söylüyor. Korunmadığı için geçen yıl sadece üç kök kalan Sevgi Çiçeği’ni gören Gürpınar, gözyaşlarını tutamamış. Gürpınar, “Düşünün, o kıpkırmızı olan tarlalarda, çiçek üç köke düşmüş. Bu sırada üniversiteler, akademik çevreler, fotoğraf sanatçıları, gazeteciler çiçeğin peşinde koşuyorlar. Belediyeyi arıyorlar, kaymakamlığı arıyorlar ama çiçek yok, mahcup olunuyor tabii... Ben, buradaki ilgisizliği gördüğüm için sekiz yıl önce bir kök Sevgi Çiçeği dikmiştim bahçeme ve o yayıldı. Bunu bildikleri için benim telefonumu vermişler. “Yetişmez” diyorlardı ama ben onlara sevgi vererek, konuşarak bahçemim o bölümü kıpkırmızı yapmayı başardım. Hatta biyologları çağırdım, literatüre geçmiş on bir yapraklı Sevgi Çiçeği’ni görmüşler ama benon beş yapraklısını yetiştirdim, şaşırdılar. Normalde boyu yirmi beş santimetreyi geçmez, benimkiler bir metreye yakın oldular” diyor.
Sivrisinek araştırırken Sevgi Çiçeği’ni buldu
Çiçeğin kaderinin değişmesi, Hacettepe Üniversitesi Biyoloji bölümü Başkanı Prof. Dr. Ayşe Boşgelmez’in önderliğindeki bir ekibin, Gölbaşı, Mogan ve Eymir’de sivrisinekleri araştırmak için çalışma yaptıkları sırada oluyor. O zamanlar Esnaf ve Sanatkârlar Odası Başkanı olan Gürpınar ile temas kuran Boşgelmez, çiçeğin hikâyesini ve nesli tükenme tehlikesi ile karşı karşıya oluşunu diniliyor.
Gürpınar, “Öyle doğru bir insanla karşılaşmışım ki… Ayşe Hoca tüm mücadelesini bu çiçeği bölgeye mâl etmek için adadı. İki ciltlik bir çalışmaya ve pek çok sempozyuma imza attı. Birlikte emek vererek, sonunda başardık. Çalışmalarımız soncunda milli piyangonun iki biletinde Sevgi Çiçeği basıldı, darphane, hatıra parası olarak bastı. Kazı-kazanlara konuldu, resim ve heykel sergilerine konu oldu. Geçen yıl o mahcubiyeti yaşayınca, altmışa yakın okul, pek çok gazeteci ve televizyoncu, fotoğraf sanatçıları benim bahçemde Sevgi Çiçeği’ni görebildiler. Bunun üzerine belediye başkanımıza evime yakın yerdeki tarlayı göstererek, bir öneri sundum. Sağ olsun, kabul etti ve şimdi Sevgi Çiçeği’ni hak ettiği konuma getirmek için belediye başkanımız ve park ve bahçeler müdürlüğü ile işbirliği içerisindeyiz.
Sevgi Çiçeği tarlasında artık çiçeklerimiz yetişiyor, kamerasını ve fotoğraf makinesini alan herkes akın akın gelmeye başladı. Seneye kısmet olursa bu alanın tamamını kıpkırmızı hale getireceğiz. Gelecek nesiller bu güzelliği görmeli. Destek veren başkana ve ekibine çok teşekkür ediyorum” diye anlatıyor.
Sevgi Çiçeği yaygın hâle gelecek
Sevgi Çiçeği’ni hak ettiği konuma getirmek ve gelecek nesillere bırakmak için pek çok hedefleri olduğunu belirten Hulusi Gürpınar, çiçeği on iki ay yetişebilen bir bitki haline getirmek için bilim insanları ile çalışmayı düşündüklerini belirtiyor. Gürpınar, “On iki ay yetişmese dahi yaşadığı üç-dört ayda bolca yetişmesini istiyoruz. Her yerde görmek amacındayız; özellikle Gölbaşı’nın tüm park ve bahçelerinde, belediyenin önünde, hatta meclisimizin bahçesinde, Kızılay’da, Ulus’ta... Saksılar içinde satılsın, Anneler Günü’nde hediye edilsin istiyoruz. İlk hedefimiz, bir kökten yetmiş tohum alabilmek. Yetmiş tohumun hepsi elimize kalmayacak tabii ki… Çünkü Sevgi Çiçeği’nin birinci aşkı karıncalar, ikincisi de güvercinlerdir. Bu canlılar, çiçeğin tohumlarını çok sevdikleri için, elimize bunun yarısı kadar tohum geçer. Mevcut gen bankamızın rezervini korumaya devam edersek, daha uzun yaşamasını sağlayabiliriz. Mesela bazı okulların ve dostlarımızın bahçesine diktik, yetişiyor. İlgilisine mutlaka yardım etmeye çalışıyorum. Sevgi Çiçeği’nin korunması ve yaygın hâle gelmesi için Gölbaşı önce kendi vatandaşını bilinçlendirmeli, sonra okullarda müfredata da sokmalıyız. Gölbaşı’ndan başlayıp, tüm Türkiye’yi içine alacak bir halkadan bahsediyorum. Fakat ilk sahip çıkacaklar bizler olmalıyız” diyor.
Tam bir doğa âşığı olan Hulusi Gürpınar, öncelikli emeği Sevgi Çiçeği’ne verse de, başka endemik türlerle de ilgilenmeye çalışıyor. Elliye yakın gezdiği ülkenin her birinden bitki getiren Gürpınar’ın bahçesi, canı sıkkın olanlar için, “bir tatlı huzur” duymayı isteyenler için ve Sevgi Çiçeği’ni yakından görmek isteyenler için bir cennet gibi… Sevgiyle adandığı Sevgi Çiçeği’ni kendisinin de dediği gibi yaygınlaştırması dileğiyle…
