Direksiyon başında bir ömür
Ankara’da taksiciliğin dünü ve bugünü
Nuri Platin, 1983 yılından beri taksicilik yapıyor ama şoförlük geçmişi çok daha gerilere gidiyor. 1972 yılında başladığı dolmuş şoförlüğü, daha sonra taksi ile devam etmiş. Yollarda geçen bir ömür, onu mesleğinde usta hâline getirirken, pek çok da anı biriktirmiş. Aynı zamanda İktisadi Bilimler Fakültesi maliye bölümü mezunu olan Nuri Bey, Ankara’da kurulan beşinci taksi durağının da öncülüğünü yapmış. Nuri Bey ile taksicilik mesleğinin dününü ve bugününü konuştuk.
1955 doğumlu olan Nuri Platin, ‘Adanalı Zeki’ diye tanınan otomobil tamircisi babasının yanına altı-yedi yaşlarından itibaren gelip gitmeye başlamış. Sonra yavaş yavaş eli anahtar tutmaya başlayınca, dükkân kapandıktan sonra 1972 yılında dolmuş şoförlüğü yapmaya başlamış. Aynı zamanda o dönemde öğrenci de olan Platin, “Bizde dört tane Station dolmuş, yedi tane de taksi vardı ama ticari amaçlı kullanmıyorduk, hususi kullanıyorduk. O zaman araba kıymetliydi, plaka kıymetli değildi” diyor.
1983 yılına kadar dolmuş şoförlüğü yapan Platin, çalıştığı taksi durağının sahipleriyle anlaşamayınca, on beş arkadaşıyla birlikte duraktan ayrılarak bir durak açmaya karar vermişler. Ankara’nın beşinci taksi durağını kurmuşlar ve o tarihten beri de aynı durakta çalışıyor.
Eski taksiler Amerikan arabalarıydı
Platin, eski yıllarda taksilerin ve dolmuşların Amerikan markası olduğunu söylüyor. Arabaları çok seven Platin şunları söylüyor:
“Benim iki tane arabam vardı. Biri 64, biri 66 model Chevrolet’ydi. Ondan önce 56 model Ford’um vardı. Hasan Polatkan’ın makam arabası bendeydi; Chrysler bir model. İlk arabam oydu, zırhlıydı. O arabaların kullanımı da çok keyifliydi. Çok daha güvenliydi ama pek ekonomik sayılmazdı. Ama o zamanlar benzin fiyatı konusunda şimdiki gibi bir sıkıntı yoktu” diyor. 1970 ve 1980’li yıllarda hemen herkesin birbirini tanıdığını belirten Platin, eskiden trafik yoğunluğunun daha az olduğunu vurgulayarak, “İnsan sayısı da, araç sayısı da azdı. Hemen hemen herkes birbirini tanıyordu, şimdi kalabalıktan dolayı daha az kişi tanıyoruz.”
Mesleğin Zorlukları
Platin, Ankara’da ‘shuttle’ denilen sistemle, otellerin ve araba kiralama şirketlerinin havaalanlarına müşteri transferi gerçekleştirdiklerini ve bunun da işlerini baltaladığını ifade ediyor.
Gasp olaylarının da taksicilik mesleğinde rastlanabilen olumsuzluklardan biri olduğunu dile getiren Platin, bazı müşterilerden de yakınıyor. Bazı müşterilerin, çift kapılı binalarda dolaştırdığını, bir kapıdan girip bir kapıdan çıktığını söylüyor. “Gidiyorsun, saatlerce orada bekliyorsun, ondan sonra kimse yok tabi. Geri geliyorsunuz. O gibi sıkıntıları da var” diyor.
Yeni arabaların elektronik olmasından kaynaklı olarak daha ağır bir masrafı olduğunu ve kazançla giderin arasındaki dengenin de giderek bozulmaya başladığını sözlerine ekliyor. Her türlü insanla karşılaştıklarını da belirten Platin, uyumlu müşterinin makbul müşteri olduğunun altını çiziyor. Evinde eşiyle kavga eden ya da olumsuz bir durum yaşayan kimi insanların da hırsını taksicilerden çıkardığını söylüyor.
Kaçırılma Hadisesi
Paltin’in bir de kaçırılma hadisesi olmuş. Önceki taksi durağında çalışırken bir binanın amele ve ustaları tarafından kaçırılma olayını şöyle anlatıyor:
“Önce dört kişi bindi ‘Kızılay’ dediler. Kızılay’dan bir kişi daha aldık ‘Ulus’ dediler. Ulus’a geldik, ‘Etimesgut’a götür’ dediler. Bu arada kendi aralarında Kürtçe konuşuyorlardı. Ben durumdan şüphelendim, İstanbul Yolu’nun orada küçük bir bakkal vardı. O zaman cep telefonu yok tabii. Yağmur da çiseliyor, ben arabanın sileceğini hiç çalıştırmadım, camlar çamur oldu. Dedim, ‘müsaade ederseniz, şuradan bir su alayım da camı temizleyeyim. Camın su sıkacağı bozuk.’ Girdim bakkala, beş lira verdim. Bakkala ‘bunlar beni kaçırıyor, benim plakam şu, polisi ara’ dedim. Bir şişe su aldım, çıktım. Cama döktüm, sileceği çalıştırdım, yürüdüm. Etimesgut’a geldik, ‘Düz devam et’ dediler. ‘Nereye gidiyoruz?’ dedim. ‘İleride bizim gideceğimiz yer’ dediler. Memleketimi sordular, ‘Malatya’ dedim. ‘Kürtçe biliyor musun?’ Dediler, ‘az çok anlıyorum’ dedim. ‘Şuradan sağa döneceğiz, tarlaya’ dediler. ‘Yol yok orada’ dedim. ‘Var’ dediler, hakikaten birkaç araba geçmiş, iz var tarlanın içinde. Girdik tarlaya, e beş kişiler bir şey diyemezsin. ‘Şimdi tarlanın ortasında, kim seni bizim elimizden alacak?’ Dedi. ‘Ben salak mıyım?’ dedim. ‘Orada su sıkmıyor cama diye indim, polisi aramalarını söyledim’ dedim. Bunlar tutuştu bu sıra, ‘ha ha, tarlanın ortasında polis gelir, bizi bulur’ dedi önde oturan. ‘Bakarız’ dedim.
Şöyle tepe gibi bir yerin yanından döndük, arkasına geçtik. O ara arkamızda bir tane far yandı, geliyor arkamızdan. ‘Arkana bir bakar mısın?’ Dedim. Baktılar, far geliyor. Bunlar tutuştu, o zamanın parası yirmi yedi lira mı ne yazdı, baya büyük bir paraydı. Bir barakada durduk. Aradılar, taradılar on üç buçuk lira para zor çıktı ceplerinden. ‘Ya biz yarın getiririz, kusura bakma, biz şaka yaptık da’, şu da, bu da parayı verdiler. Ben oradan hemen döndüm, yola çıktım, baktım. Adam traktörle tarla sürüyormuş. Araba görünce, ‘bu araba ne’ diye farları yakmış. Oradan döndüm geldim ama ayaklarım nasıl titriyor. Beynimden aşağı böyle kaynar sular döküldü, hiçbir şey yapmadılar ama niyetleri kaçırmaktı. Ondan sonra geldim, doğru bakkalın karşısında durdum ‘ya, ben sana polisi ara demedim mi?’ dedim. ‘Şaka yaptın sandım’ dedi. ‘Ben seni tanıyor muyum da şaka yapayım ya’ dedim. Ver şu beş liramı geri dedim. Bir de beş lira telefon parası vermiştim. O zamanın beş lirası büyük paraydı. Yirmi beş kuruşa telefon ediyorduk duraktan. Bağırdım, çağırdım, geldim geri. Başıma gelen en büyük şey bu oldu. Gece çalışmıyorum ben oldum olası, sabah çıkarım akşam dönerim.”
“Maliyeci arkadaşlarımız da vardı, mühendis de”
Platin, günde on bir- on iki saat çalışsa da, bazı taksicilerin on yedi saate kadar çalıştıklarını belirtiyor. Pek çok müşteri ile sohbet ettiklerini kaydeden Platin, üniversitede okuyan oğlunun da bir buçuk yıl taksicilik yaptığını söylüyor. “Benim oğlum da çalıştı bu durakta, öğrencilerimiz oluyor. Benim rahatsızlığım dolayısıyla bir buçuk yıl birlikte çalıştık. Bir gün o çalıştı, bir gün ben. Birbirimizi idare ettik. O talebeydi, hâlâ talebe. Bir üniversite bitirdi, ikinciyi okuyor şimdi” diyor.
Üniversite mezunu Nuri Platin, tüm taksicilerin cahil olduğunu söylemenin doğru olmadığını belirtiyor. Taksi durağını ilk kurduklarında en düşük tahsili olan kişinin lise mezunu olduğunu vurguluyor. Platin şunları söylüyor:
“Onun için biz bu çevrede çok sevilmiştik. On altı- on yedi kişiydik, sekiz tanesi üniversite mezunu; geri kalan lise ve meslek lisesi mezunuydu. Maliyeci arkadaşlarımız vardı, mühendis arkadaşlarımız vardı. Müşterilerimiz de saygın müşterilerdi, durakta çalışan arkadaşlarımız da saygın. Benim bir şoförüm vardı, Türkiye Petrolleri’nde müdürdü, o da mühendisti, rahmetli oldu. Şimdi topograf olan bir arkadaşımız da var.”
Taksi ücretleri arz-talep meselesine göre değişiyor
Platin, müşteri ve araç potansiyeli ile taksi fiyatları arasında sıkı bir ilişki olduğunu ifade ediyor. “Mesela şimdi duraktan biniyorsunuz on lira yazıyor. Aynı mesafe turistik bir yerde yirmi beş-otuz lira yazar. Çünkü biz yeri geliyor yarım saatte bir iş alıyoruz, yeri geliyor yirmi dakikada bir iş alıyoruz. Onlar dört saatte, beş saatte bir iş alıyor ve sadece turizm sezonunda iş yapabiliyorlar. Başka zaman yapamıyorlar. O sebepten kaynaklanıyor bu durum. Arz-talep meselesi. Oranın şartları onu getiriyor demek ki” diyor.
Ankara’da korsan taksi yok
Gölbaşı ve Sincan’ın Ankara’ya dâhil edilmesiyle, taksi sayısının artmasına dikkat çeken Platin, o zamanlar Gölbaşı’nın yirmi yedi, Sincan’ın da doksan kadar arabası olduğunu söylüyor. Taksi sayısındaki artış için, “Üç binin üzerinde araba vardı. Ondan sonra bir de AC, AD, YS diye plaka sattı devlet, Ankara’da sayıyı sekiz bine kadar çıkarttılar. E şimdi Ankara’nın nüfusu beş yüz bin, sekiz bin taksi var; İstanbul’un yirmi milyon, on dört bin taksi var. Altmış bin tane de korsan taksi var. Bu devlet tarafından da, millet tarafından da biliniyor” diyor.
Ankara’da korsan taksi olmadığını kaydeden Platin, İstanbul’da özel araçlar için durakların açıldığını ve belirli yerlere tarifeler konduğunu belirtiyor. Bu durakların özel müşterileri olduğunu ve telefonla gidip aldıklarını söylüyor.
Otogar ve tren garından şikâye
Ankara’da sadece otogar ve tren garından binen bazı müşterilerden şikâyet geldiğini kaydeden Platin, özellikle geceleri binen müşterilerin taksicilerle problem yaşadığını belirtiyor. En az altı-yedi saat yolculuk eden ve yorgun olan müşterinin sıkıntı yaşadığını kaydeden Nuri Bey, “Oralarda çalışanların da zaten bizim mesleğimizle ilgisi yok, hiçbir yer kabul etmediği için, bu işi oralarda çok daha rahat yapabildikleri için çalışıyorlar. Başka iller için bir şey diyemem, Ankara için geçerli bunlar” diyor.
“Hep insanlarla bizim işimiz”
Taksicilik mesleğinde, nasıl bir müşteri ile karşılaşılacağının garantisi olmadığını ifade eden Nuri Platin, işlerinin hep insanlarla olduğunu vurguluyor. Problemli müşterinin yanı sıra, kendilerine destek de olan müşterilerinin olduğunu belirten Platin, “Bu insanların psikolojisiyle alakalı, karşısındakini küçük gören insan ile insan gören insan birbirinden farklıdır” diyor.
